Het beeldschrift
Pictogrammen, ideogrammen & logogrammen
De eerste schrifttekens waren beeldtekens.
Afbeeldingen die rechtstreeks verwijzen naar het object dat ze aanduiden, noemen we pictogrammen.
Wat is de sigaret op de tekening? Pictogram of ideogram? Wat is de rode cirkel dan? Pictogram of ideogram?
Maar wat met een 'abstract' idee zoals voelen, optellen of mannelijk of vrouwelijk?
In de loop der tijd kregen pictogrammen een ruimere betekenis, zodat het plaatje niet alleen betrekking had op het oorspronkelijke object uit de werkelijkheid, maar ook op de eigenschappen daarvan, of concepten die ermee samenhingen. Zo kon een tekening van de zon ook 'warmte', 'hitte', 'licht' en 'overdag' gaan betekenen. Logisch, want probeer maar eens een tekening te bedenken voor zulke abstracte zaken. Pictogrammen werden dus ideogrammen, 'ideeëntekens'. Ideogrammen geven een abstract idee weer: denk aan de rode driehoek in het verkeer voor 'gevaar' of de rode cirkel voor 'verbod'. Ook ideogrammen zijn niet taalgebonden, en kunnen dus door heel verschillende taalgebruikers begrepen worden. Cijfers en wiskundige symbolen zijn daarom ook voorbeelden van ideogrammen.
Man of vrouw?
Het venussymbool (♀) is een grafisch teken dat bestaat uit een cirkel met een kruis eronder. Het is een gestileerde weergave van de handspiegel van de Romeinse godin Venus. In de wetenschap staat het voor het vrouwelijk geslacht en het is het chemische element voor koper. Koper werd gebruikt om spiegels te maken. Bovendien is Cyprus, waarvan het woord koper is afgeleid, de geboortegrond van Aphrodite, het Griekse equivalent van Venus. In de mythologie staat het teken voor de Romeinse godin Venus of de Griekse godin Aphrodite - de godin van de liefde, het erotische verlangen en de schoonheid.
Het symbool voor Mars lijkt op een pijl die uit een cirkel omhoogschiet, wat duidt op agressie, verdediging en seksualiteit. Het stelt het schild en de speer voor van de Romeinse god Mars. Hetzelfde teken wordt in de biologie gebruikt om er het mannelijk geslacht mee aan te duiden en het is tevens het symbool voor ijzer.
Logogram
Vanaf het moment dat mensen een pictogram of ideogram gaan gebruiken als een woord in hun eigen taal (met een eigen uitspraak), spreken we van een logogram. In een logografisch schrift staat elk teken of logogram voor een afzonderlijk woord ('logos' is Grieks voor 'woord'). Muntsoorten bv. kennen een logografische weergave (bv. €, $ en £) naast de fonografische weergave 'euro, dollar en pond'. Ook bij het schrijven van cijfers gebruiken we vaak de logografische vormen 1, 2, 3, enz. in plaats van de fonografische één, twee, drie.