De Feniciërs

Het West-Semitische volk van de Feniciërs, dat zich vóór 2000 v.C. in de westelijke kuststrook van de Middellandse Zee gevestigd had en van daaruit eeuwenlang een leidende rol speelde als volk van zeevaarders en handelaars, is erin geslaagd het letterschrift 'uit te vinden'.

Dat schrift legde aanvankelijk wel enkel medeklinkers vast (in 23 tekens): de lezer moest de klinkers zelf logisch invullen.

Het beperken van de tekens tot die voor afzonderlijke medeklinkers was slechts de eerste van drie cruciale vernieuwingen die een alfabet onderscheiden van andere schriftsystemen.

De tweede vernieuwing was die om gebruikers te leren het alfabet van buiten te leren door de letters in een vaste volgorde te plaatsen en ze gemakkelijk te onthouden namen te geven. Onze Nederlandse letternamen zijn meestal betekenisloze eenlettergrepige klanken, maar de Semitische letternamen hadden wel degelijk een betekenis: het waren woorden voor bekende voorwerpen (aleph = os, beth = huis, gimel = kameel, daleth = deur). De oudste vormen van die Semitische letters zijn in veel gevallen een afbeelding te zijn geweest van diezelfde voorwerpen.

De derde en laatste vernieuwing die leidde tot het moderne alfabet was het toevoegen van klinkers. De Semieten hadden weliswaar geëxperimenteerd met het toevoegen van puntjes, streepjes of haakjes om klinkers weer te geven. De Grieken waren echter het eerste volk dat systematisch klinkers ging aangeven door hetzelfde type letters dat gebruikt werd voor medeklinkers. De Grieken leidden de vorm voor hun klinkers α, ε, η, ι, ο eenvoudig af door vijf letters uit het Fenicische alfabet te 'annexeren' die daar gebruikt werden voor medeklinkers die in het Grieks niet bestonden. Dat verklaart waarom de klinkers ook bij ons tamelijk willekeurig over het alfabet verdeeld zijn. De Grieken voegden bovendien nog enkele letters toe voor medeklinkers die ze nodig hadden, o.a. phi, chi en psi.

In het Fenicisch zijn dat aleph, beth, gimel, daleth en in het Grieks alpha, bèta, gamma, delta. De eerste twee letters hebben trouwens ons woord alfabet opgeleverd. 

WEETJE:

Gezien hoe de letter A eigenlijk van het Fenicisch komt? De letter stelde oorspronkelijk een 'os' voor en het woord 'os' werd in het Fenicisch uitgesproken als 'aleph'. Het karakterteken kantelde in het Grieks zodat je niet langer de 'os' kunt zien.